chwila w Ząbkowicach Śląskich, mieście Frankensteina...?

 

Ząbkowice Śląskie - stare (końcówka XIII wieku), nieduże (14 tysięcy mieszkańców), położone na tzw. Przedgórzu Sudeckim, oddalone od stolicy Dolnego Śląska o 70 km, co przekłada się na półtorej godziny jazdy samochodem, rowerem między 3 a 4, gdyby ktoś chciał :)

Usytuowane na przecięciu szlaków handlowych, z licznymi przywilejami, wtedy jeszcze nie Ząbkowice, a Frankenstein, pozostawały dość krótko własnością książąt ziębickich, a od 1351 kolejno króla czeskiego Karola IV Luksemburskiego i rodu Podiebradów, potem Habsburgów, by od połowy XVIII wieku przejść pod panowanie władców Prus. W 1945 roku (przez chwilę jako Frankensztyn) miasto znalazło się w granicach Polski.

o opactwie w Henrykowie w kilku zdaniach i kilku zdjęciach

 

Historia opactwa sięga roku 1222, kiedy to Henryk I Brodaty wydał zgodę na osadzenie w Henrykowie zakonu cystersów, filii opactwa w Lubiążu; oficjalnym fundatorem został jego syn, Henryk II Pobożny. 

Pierwsi zakonnicy przybyli tu w 1227 roku, rok później konsekrowano drewniany kościół, który w kilkanaście lat później został spalony i splądrowany w trakcie najazdu mongolskiego. Wkrótce rozpoczęto jego odbudowę, dokumentowaną na bieżąco przez opata Piotra, w księdze nazwanej henrykowską - jednym z najcenniejszych zabytków piśmiennictwa polskiego, który co prawda pisany był po łacinie, ale zawiera pierwsze zdanie w języku polskim.

W 1304 roku cystersi rozpoczęli budowę nowego gotyckiego kościoła klasztornego, który był później wielokrotnie niszczony i w XVII wieku odbudowany w stylu barokowym - z tego okresu pochodzą najcenniejsze zabytki, m.in. wspaniałe rokokowe stalle.

W 1810 roku po edykcie sekularyzacyjnym króla Prus mnisi zostali zmuszeni do opuszczenia Henrykowa, a klasztor zmienił nieco charakter stając się siedzibą magnacką, m.in książąt sasko-weimarskich. Przez jakiś czas był tu też szpital dla umysłowo chorych, potem fabryka, a od 1949 wrócił do Kościoła jako przeorat zakonników ze Szczyrzyca. 

W  latach 1990-2019 funkcjonował tu oddział PWT-u dla kleryków I roku, od 1997 jest dom opieki Caritas, a od 2002 katolickie liceum.

To tyle w wielkim skrócie; zainteresowanych odsyłam do encyklopedii wszelakich i uprzedzając pytania - nie, klasztoru nie zwiedzałam,  pospacerowałam tylko i zrobiłam kilka zdjęć z dołu i z góry, wstąpiłam do kościoła, a potem do kawiarenki przyklasztornej na bardzo dobrą kawę i przepyszne ciastko, i tak, wrócę tu inna porą po zdjęcia może jesienne, może zimowe, bo zauroczyło mnie to miejsce, no i nie wszystko widziałam przecież. 

Zapraszam na spacer 😊

Day ut ia pobrusa, czyli tajemnice Henrykowa...

Day ut ia pobrusa, a ti poziwai, czytane Daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj 

te słowa, pierwsze, jakie zapisano w języku polskim zna chyba każdy, kto skończył choć podstawówkę ;) Skierował je ponoć mąż do żony, ciężko pracującej przy żarnach, a znaczyć miały "daj, niech ja pomielę, a ty odpoczywaj", a zapisał w  Księdze Henrykowskiej, czyli łacińskojęzycznej kronice opactwa cystersów w Henrykowie w roku 1270 tamtejszy mnich. 

Ponieważ mielenie ziarna było uważane za pracę niegodną mężczyzny, mąż ów został nazwany przez sąsiadów Brukałą (zbrukanym), a przezwisko to dało także nazwę całej miejscowości (Brukalice).

Zdanie jest tak słynne, że przy wjeździe do Henrykowa postawiono mu pomnik, oczywista oczywistość 😉

I wszystko byłoby cacy, gdyby nie to, że równie dobrze mogły te słowa należeć do języka czeskiego lub śląskiego, albowiem bo, mąż (rycerz Boguchwał) był z pochodzenia Czechem a żona Ślązaczką...  Tu posłużę się opinią prof. Miodka, przywołaną przez współczesnego językoznawcę, Artura Czesaka,

"To najstarsze polskie zdanie jest kwintesencją dziejów Śląska. Znalazło się w „Księdze założenia klasztoru świętej Marii Dziewicy w Henrykowie”, zwanej „Księgą henrykowską”, kronice cystersów spisanej po łacinie przez niemieckiego opata. Co ważne, najstarsze zawarte w niej polskie zdanie wypowiada Czech Boguchwał, zwany Brukałą, do swojej żony Polki, Ślązaczki".

Sam A. Czesak z tą opinią polemizuje w swoim tekście  przywołując opinie innych językoznawców, nie tak znowu łaskawych dla polskości słynnego zdania, a nawet  sugeruje rozpatrzenie go w w mniej poważnym kontekście:

"A może, jak powiedział Kazimierz Kutz podczas jednego z konkursów Po naszymu, czyli po śląsku, słynne owo zdanie jest metaforą erotyczną, a przynajmniej było jakimś dwuznacznikiem?" odsyłam do źródła, czyta się 😉

Księgę można zobaczyć w opactwie, oczywiście nie w oryginale, bo ten jest zabezpieczony w Muzeum Archidiecezjalnym we Wrocławiu, tu mamy jej faksymile.

Ma księga swój pomnik, przecież:)

cdn;

orzeł w Ziębicach, czyli plany planami a pogoda swoje...

Wyskoczyłam kilka dni temu na południe od Wrocławia.

W planach były różne miejsca, ale że wiało i padało, to musiałam się dostosować do okoliczności i ostatecznie wylądowałam na chwilę w Ziębicach; pospacerowałam po rynku i podjechałam zrobić zdjęcia największemu (ponoć) w Europie pomnikowi z ceramiki, jakim jest rzeźba orła w Ziębicach. 

Dobromierz, mała wieś z historią, widokami i przyszłością

Dobromierz - niewielka wieś na Przedgórzu Sudeckim, w gminie o tej samej nazwie, przez którą przejeżdża każdy, kto zmierza krajową "piątką" w kierunku Jeleniej Góry czy Lubawki. Ściślej ujmując - obok, bo owszem, kiedyś, chyba jeszcze w latach 80. droga prowadziła przez środek wsi, ale od lat już ją omija.
Kilka informacji dla tych, którzy lubią wiedzieć 😉

- pierwsze wzmianki o Dobromierzu pochodzą z roku 1277;
- w latach 1409-1945 wieś była miastem;

- jak przeczytamy w wikipedii,
miasto założyli dwaj bracia szlacheckiego rodu, którzy byli ze sobą skłóceni przez około 6 lat. Na znak zawartego pokoju, na górze, koło grodu, zbudowali miasto, które nazwali Wysoką Górą Pokoju (Hohenfriedeberg);

- 4 czerwca 1745 pod Dobromierzem została stoczona jedna z największych bitew w wojnie o sukcesję austriacką, w której wojska pruskie dowodzone przez króla Prus Fryderyka II Wielkiego odniosły zwycięstwo nad wojskami koalicji austriacko-saskiej pod dowództwem Karola Lotaryńskiego.
 Z okazji setnej rocznicy bitwy postanowiono wznieść na szczycie pomnik-wieżę widokową, ukończoną z powodu braku funduszy dopiero w 1852.
Obecnie wieża jest w prywatnych rękach.

- wieś leży nad Strzegomką, na której w latach 80 wybudowano zbiornik, sztuczne jezioro zaporowe pełniące funkcję ochrony przeciwpowodziowej i źródła wody pitnej dla gminy; 

- tu urodził się Stanisław Szozda (1950–2013) – kolarz olimpijski

- całą gminę zamieszkuje niespełna 5000 osób, z czego ok. 800 w samym Dobromierzu;

- od 2019 roku działa tu Uniwersytet Trzeciego Wieku;

- z ciekawostek - przebiegają tędy dwa szlaki piesze, odbywa się cyklicznie festiwal muzyki bluesowej i pikniki historyczne, był też Dobromierz plenerem w kilku filmach i bohaterem książki; całkiem sporo, jak na taka małą miejscowość 😊 

wolność fotografa, czyli kilka słów o prywatności i nie tylko

Pytanie brzmi - kiedy naruszamy, fotografując, prywatność, a kiedy wolno nam robić zdjęcia i je publikować bez obaw o przekraczanie czyichś granic.

Zacznijmy od mostu czyli świat z góry

 Gdybym miała powiedzieć, co w krajobrazie lubię najbardziej, to, wychodząc z poziomu zero, byłyby to najpierw drzewa (pojedyncze lub w szpalerze), a potem góry, a patrząc z wysokości drona - rzeki i to co na nich, czyli mosty i jazy.

Potem dopiero architektura, miasta i wsie, etc. Osobną kategorią jest fotografia uliczna; gdybym mogła, siedziałabym z aparatem gdzieś z boku i robiła zdjęcia ludziom, no, ale umówmy się...

Pierwszy raz o dronie pomyślałam, patrząc z drogi na stojącą poniżej w dolinie dawną cerkiew w Chyrowej, jakby to było móc zobaczyć ją z bliska, z góry. Sześć lat temu. Wydawało mi się to mrzonką bardziej niż pomysłem, człowiek sam siebie nie zna, jak widać 😉

...
Zacznijmy od mostów.

lęki, drony i powroty, czyli czy jest tu jeszcze moje miejsce

 Od jakiegoś czasu przymierzam się do powrotu na blog.

Idzie mi to niespieszno, raz czuję przypływ chęci, energii, raz ich odpływ, tak falowo, nie ukrywam, że towarzyszy temu też obawa, czy to się uda...

 Równocześnie z mniejszą lub większą regularnością wrzucam coś na fejsbuka (co zapewne widać i tutaj, w podglądzie), ale nie daje mi to specjalnej przyjemności, raczej wynika z przyzwyczajenia, potrzeby zrobienia czegoś ze zdjęciami, których co prawda robię zdecydowanie mniej niż kiedyś, ale jednak wciąż. No i tak bez większego, nazwijmy to, entuzjazmu, wszystko już wszyscy opisali, pokazali, wytłumaczyli, człowiek ma poczucie wtórności....
FB rządzi się też swoimi prawami, czy raczej algorytmami, które dla takich jak ja niszowców nie są zbyt przyjazne. Innymi słowy - nie jesteś tam u siebie. Co prawda historia pokazuje, że i na blogu jest się u kogoś i czasem trzeba się zwijać, ale jednak bardziej tu domowo niż na fb, nie ma zagrożenia, że algorytm zablokuje zdjęcie, na którym jest krowa, bo sztucznej inteligencji nie spodobały się jej wymiona 😁
......

gdzie ten rzepak, czyli majówka 2024

Tegoroczną majówkę spędziliśmy bardziej domowo niż wyjazdowo*;

 plany były, ostatecznie zostały zredukowane do krótkiego wypadu do nieodległej Trzebnicy i Rudaw Janowickich, nie narzekam.

z widokiem na Wawel, czyli wiosną w Krakowie

W Krakowie byłam.

 Trafiłam na zwariowaną pogodę, czyli jeden tydzień lata, drugi zimy, i cóż, że bez śniegu 😉 w drodze z Lanckorony (a jakże, kawa w Arka Cafe to punkt obowiązkowy, tzw. świecka tradycja) termometr pokazał 3 stopnie!

Ładne dni wykorzystałam na wypady za miasto i po mieście, chłodniejsze na mały shopping z przyjaciółką i, wreszcie!, na zwiedzanie Wawelu, a dokładniej apartamentów i wystawy porcelany miśnieńskiej.
 Wstyd przyznać, ale ostatni raz 'na komnatach' byłam chyba z dwadzieścia kilka lat temu z synem. Teraz też tylko ograniczyłam się do jednej wycieczki i nie wiem kiedy wybiorę się ponownie, bo zwiedzanie w tłumie nie jest tym, co najbardziej lubię, ale, oczywiście, warto było. 

To co, idziemy? 

troszki kultury, czyli triennale tkaniny w Łodzi

 No i znowu się zawiesiłam:(
 Ale bo też nic się nie dzieje spektakularnego, nadal spędzam czas domowo (nad czym ubolewam, bo wolałabym włóczyć się np. po Izerach, ale co robić, taki lajf), więc postanowiłam, że skoro już muszę, to może powinnam zacząć czerpać z tego jakąś przyjemność? kiedy, jak nie teraz ;)

Więc czerpię - z czytania, oglądania i, uwaga, gotowania! Kupiłam sobie maszynę zwaną airfryerem i bawię sią nią, co skutkuje mniejszą monotonią obiadową :) 

Przykład, voila 😉
Skoro nie ma nic aktualnego, to sięgnijmy do zasobów. Mniej więcej rok temu, jakoś tak w kwietniu, wyskoczyłam na dzień do Łodzi, by zobaczyć wystawę tkanin z 17. Międzynarodowego Triennale Tkaniny. Wcześniejsze, w 2016 roku mnie zachwyciło i wiele sobie po aktualnym obiecywałam - kogoś zdziwi, że się poczułam zawiedziona? Mniej i mniej, ilościowo i jakościowo, tak bym to ujęła, cóż, porównajcie sami, zapraszam i uprzedzam, że to potrwa...

Do wytrwałych mam pytanie - czy któraś z prac przypadła wam do gustu? ja mam swoją ulubioną, oczywiście.

17. MTT w Łodzi

drogi pamiętniczku, czyli powolutku w nowy rok

Drogi pamiętniczku, nowy rok już od miesiąca, a ja nic jeszcze nie zanotowałam; na moje usprawiedliwienie dodam, że choć nie chorowałam, to trzeba było odwiedzić kilka instytucji związanych ze zdrowiem, a to wyczerpuje, bywa, bardziej niż grypa... 😉 Poza tym większość dni spędziłam domowo, kilka razy w rozszerzonym rodzinnie gronie, poświętowałam okazjonalnie, z jednym wnukiem wyskoczyłam do zoo, z drugim do muzeum, z panem mężem na krótki spacer w plenerze i to by było na tyle. Coś jeszcze przeczytałam, coś obejrzałam, nic godnego większej uwagi, poza obradami sejmu i komisji sejmowych, rzecz jasna:)

Kilka zdjęć dla zachowania wspomnień, voila. 

Była zima, zatem WESOŁYCH ŚWIĄT 🎄

Była kiedyś taka teoria meteorologiczno-ludowa, że jak śnieg spadnie zbyt wcześnie, czytaj w listopadzie lub na początku grudnia, to albo spłynie po kilku dniach i zimy już nie będzie, albo przeciwnie - zima potrzyma do lutego albo i dłużej... Czyli na dwoje babka wróżyła 😁 Gwoli ścisłości, była to teoria dotycząca Małopolski, a ściślej mówiąc Krakowa i obowiązywała dawniej, kiedy zimy bywały długie i prawdziwe, jesień była jesienią, a wiosna wiosną...

Jak wiadomo, współcześnie mamy raczej dwie pory roku, cieplejszą i zimniejszą, śniegu na lekarstwo, więc kiedy już się pojawi,  koniecznie to dokumentujemy i się cieszymy. Zapraszam na krótki zimowy spacer, może jedyny w tym roku...  

herstorie, czyli szlakiem kobiet na cmentarzu Rakowickim

No i kończy się listopad. 

Podobno gdzieniegdzie sypnęło już śniegiem, we Wrocławiu zimno i mokro, a jeszcze kilka dni temu chodziłam w rozpiętej kurtce i narzekałam, że za ciepło...

Ostatnie tygodnie spędziłam w Krakowie. Spotkałam się z przyjaciółmi, zaliczyłam dwie wystawy (Mocak, obowiązkowo), udało mi się wyskoczyć za miasto "po widoki", kilka dni zmarnowałam, siedząc w domu, bo pogoda nie sprzyjała  spacerom, no i, oczywiście, odwiedziłam groby bliskich.

I, przy okazji, poszwendałam się z aparatem po cmentarzu Rakowickim, szlakiem  grobów krakowianek - tych mniej  i bardziej znanych i tych zapomnianych, a wartych uwagi. "Krakowski szlak kobiet" to dość świeża inicjatywa, przypominająca jak wielką rolę pełniły w historii miasta (i nie tylko) kobiety, nie tylko te słynne. 

przerywnik krakowski, czyli Zakrzówek w październikowe popołudnie

 Zalew Zakrzówek, czyli sztuczny zbiornik wodny, który powstał w 1992 r. po zalaniu starego kamieniołomu wapienia. Przez lata była tu baza płetwonurków i miejsce, w którym krakowianie kąpali się latem 'na dziko'. W 2019 r. miasto postanowiło zainwestować i uporządkować teren i powstało takie oto kąpielisko, z wydzielonymi basenami o różnej głębokości, ścieżkami spacerowymi i punktami widokowymi. 

Kilka zdjęć z dzisiejszego popołudnia, na gorąco;)